Von Restorff effect․ ինչու ենք հիշում «տարբերվողը»
Von Restorff էֆեկտը (կամ isolation effect) ճանաչողական հոգեբանության հիմնարար երևույթ է, ըստ որի՝
միևնույն շարքում գտնվող տարրերից այն մեկը, որը ակնհայտորեն տարբերվում է մյուսներից, ավելի լավ է հիշվում։
Այս էֆեկտը բացատրում է, թե ինչու երբեմն դասի, սլայդի, տեքստի կամ նույնիսկ խորհրդակցության ընթացքում հիշվում է ոչ թե ամեն ինչ, այլ՝ մեկ առանձնացված միտք, օրինակ կամ որոշում։
Ո՞վ է բացահայտել Von Restorff էֆեկտը
Էֆեկտը նկարագրվել է 1933 թվականին գերմանացի հոգեբան
Hedwig von Restorff-ի կողմից։
Նա ուսումնասիրում էր հիշողության մեխանիզմները և փորձարարական ճանապարհով ցույց տվեց, որ տարբերակված խթանները (visual, semantic կամ emotional) ավելի հեշտ են գրավում ուշադրությունը և ավելի կայուն են ամրագրվում հիշողության մեջ։
Ինչպես է աշխատում էֆեկտը
Von Restorff էֆեկտը գործում է հետևյալ շղթայով․
- Տարրերից մեկը տարբերվում է (գույնով, չափով, ձևով, իմաստով կամ հուզական լիցքով)
- Այն ավելի արագ գրավում է ուշադրությունը
- Մշակվում է խորը ճանաչողական մակարդակով
- Արդյունքում՝ ավելի լավ է հիշվում
Միևնույն ժամանակ, համասեռ տարրերը հակված են միմյանց հետ «ձուլվելու» հիշողության մեջ։
Պարզ օրինակներ
- Թվերի շարք․ 4, 7, 9, 11, 🔴5, 14 → ամենահաճախ հիշվում է կարմիր 5-ը
- Դասի սլայդներ՝ բոլորը բաց ֆոնով, մեկը՝ մուգ ֆոնով և մեկ առանցքային գաղափարով
- Տեքստում երկար բացատրությունների մեջ մեկ կարճ, հստակ և հուզական նախադասություն
Ինչից է կախված էֆեկտի ուժը
Von Restorff էֆեկտը առավել ուժեղ է, երբ
- միջավայրը միատարր է,
- տարբերակումը սահմանափակ է և նպատակային,
- տարբերությունը իմաստային է, ոչ միայն ձևական։
Եթե ամեն ինչ փորձենք «առանձնացնել», էֆեկտը կկորի․
տարբերակումը արժեք ունի միայն սակավության պայմաններում։
Կիրառումը կրթության և կառավարման մեջ
Այս էֆեկտը գործնական արժեք ունի հատկապես կրթական միջավայրում․
- Դասի ընթացքում՝
▸ մեկ հիմնական վերջնարդյունք
▸ մեկ առանցքային հարց - Փաստաթղթերում (օր.՝ ՈՒԴԱՏՊ)՝
▸ մեկ կենտրոնական ապացույց կամ եզրակացություն - Խորհրդակցություններում՝
▸ մեկ առաջնային որոշում, որը ձևով և լեզվով առանձնացված է
Այս մոտեցումը նպաստում է ոչ միայն հիշողությանը, այլ նաև ուշադրության կառավարմանը և պատասխանատվության հստակեցմանը։
Եզրակացություն
Von Restorff էֆեկտը հիշեցնում է կարևոր սկզբունք․
մարդու հիշողությունը չի սիրում գերբեռնվածություն, այլ գնահատում է հստակությունը։
Կրթության, կառավարման և հաղորդակցության մեջ սա նշանակում է՝
ավելի քիչ, բայց ավելի իմաստալից «առանձնացված» ուղերձներ։
Հղումներ Hedwig von Restorff-ի և էֆեկտի մասին
- Wikipedia – Hedwig von Restorff
https://en.wikipedia.org/wiki/Hedwig_von_Restorff - Wikipedia – Von Restorff effect
https://en.wikipedia.org/wiki/Von_Restorff_effect - Simply Psychology – Von Restorff Effect
https://www.simplypsychology.org/von-restorff-effect.html - APA Dictionary of Psychology – Isolation effect
https://dictionary.apa.org/isolation-effect
Comments
Post a Comment