Զրոյական հանդուրժողականությունից դեպի աջակցող կարգապահություն
Զրոյական հանդուրժողականությունից դեպի աջակցող կարգապահություն․ ինչ կարող են սովորել դպրոցները
Նյութը պատրաստել եմ ԱԲ օգնությամբ:
Ներածություն
Դպրոցական կարգապահությունը ցանկացած դպրոցի կենսունակության առանցքային պայմաններից է․ առանց անվտանգ, կանխատեսելի և հարգալից միջավայրի հնարավոր չէ ապահովել ոչ արդյունավետ ուսուցում, ոչ էլ երեխայի սոցիալական զարգացում։ Skiba և Rausch-ի ուսումնասիրությունը, որը հրապարակվել է Handbook of Classroom Management ձեռնարկում, քննարկում է դպրոցներում կիրառվող «զրոյական հանդուրժողականության», կասեցման և դպրոցից հեռացման քաղաքականությունների արդյունավետության ու արդարության հարցերը։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Հեղինակների հիմնական պնդումն այն է, որ խիստ պատժողական կարգապահությունը հաճախ ստեղծում է թվացյալ կարգուկանոն, սակայն իրականում չի լուծում վարքային խնդիրների պատճառները, չի նվազեցնում կրկնվող խախտումները և կարող է խորացնել կրթական անհավասարությունները։
Դպրոցական կարգապահության իրական նպատակը
Հոդվածը կարևոր շեշտադրում է անում․ կարգապահությունը չպետք է նույնացվի պատժի հետ։ Դպրոցական կարգապահության նպատակը պետք է լինի՝ ապահովել անվտանգություն, ստեղծել ուսուցման համար նպաստավոր միջավայր, սովորեցնել երեխաներին սոցիալական հմտություններ և նվազեցնել հետագա վարքային խախտումները։
Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է Հայաստանի հանրակրթական համակարգի համար, քանի որ ՀՀ «Հանրակրթության մասին» օրենքը հանրակրթությունը դիտարկում է որպես անձի ուսուցման և դաստիարակության գործընթաց, իսկ օրենքի կարգավորման նպատակը կրթության իրավունքի և պարտադիր կրթության հնարավորության ապահովումն է։ [arlis.am]
Այստեղից բխում է շատ կարևոր սկզբունք․ եթե կարգապահական միջոցը երեխային դուրս է մղում կրթական գործընթացից, ապա այն պետք է կիրառվի միայն ծայրահեղ դեպքերում և խիստ հիմնավորված ձևով։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF], [arlis.am]
Ի՞նչ է «զրոյական հանդուրժողականությունը»
Զրոյական հանդուրժողականությունը ձևավորվել է ԱՄՆ-ում՝ սկզբում թմրանյութերի և զենքի հետ կապված իրավախախտումներին արձագանքելու նպատակով, ապա տեղափոխվել է դպրոցական կարգապահության ոլորտ։ Դպրոցներում այն արտահայտվել է նախապես սահմանված խիստ պատիժներով՝ անկախ կոնկրետ դեպքի հանգամանքներից։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Այս մոտեցման խնդիրն այն է, որ այն կարող է նույն ծանրությամբ պատժել էապես տարբեր վարքագծեր․ օրինակ՝ վտանգավոր զենք բերելը և ոչ վտանգավոր առարկա բերելը կարող են ընկալվել որպես նույն կարգի խախտում, եթե կանոնակարգը չի տարբերակում նպատակը, հետևանքը և ռիսկի աստիճանը։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Ինչ են ցույց տալիս հետազոտությունները
Skiba և Rausch-ը ցույց են տալիս, որ դպրոցից հեռացումը և ժամանակավոր կասեցումը հաճախ չեն կիրառվում միայն ամենածանր դեպքերում։ Շատ դեպքերում դրանք կիրառվում են դասի խանգարման, անհնազանդության, ուշացման, բացակայության, անհարգալից խոսքի կամ ընդհանուր կարգապահական խախտումների համար։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Նյութում ներկայացված տվյալներից մեկը ցույց է տալիս, որ ուսումնասիրված նահանգում հեռացումների միայն փոքր մասն էր կապված զենքի, ալկոհոլի, թմրանյութերի կամ ծխախոտի հետ, մինչդեռ ճնշող մեծամասնությունը դասակարգվել էր որպես «խանգարող վարք» կամ «այլ» խախտում։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Հեղինակները նաև ընդգծում են, որ հեռացումը հաճախ չի նվազեցնում վարքային խախտումները․ հեռացված աշակերտների զգալի մասը կրկին ենթարկվում է նույն կարգապահական միջամտությանը, իսկ նախորդ հեռացումը կարող է կանխատեսել հետագա հեռացումները։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Ավելին՝ հեռացումը կապված է ավելի ցածր ակադեմիական առաջադիմության, դպրոցից օտարման և ուսումը չավարտելու մեծ ռիսկի հետ։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Արդարության հարցը
Հոդվածի ամենազգայուն և կարևոր հատվածներից մեկը վերաբերում է անհավասար կիրառմանը։ Հեղինակները ցույց են տալիս, որ դպրոցից հեռացման և կասեցման միջոցները տարբեր սոցիալական կամ ռասայական խմբերի նկատմամբ կարող են կիրառվել անհամաչափ հաճախականությամբ։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF]
Թեև Հայաստանի համատեքստը տարբեր է ԱՄՆ-ից, նույն սկզբունքը մեզ համար նույնպես կարևոր է․ կարգապահական համակարգը չպետք է առավել խոցելի դարձնի այն երեխաներին, որոնք արդեն ունեն սոցիալական, ընտանեկան, լեզվական, հոգեբանական կամ կրթական դժվարություններ։ UNICEF Armenia-ն նշում է, որ Հայաստանում խոցելի խմբերի երեխաները դեռ կարող են ենթարկվել խարանի և խտրականության, իսկ դպրոցից դուրս մնալու կամ չհաճախելու ռիսկերը կապված են հաշմանդամության, ծայրահեղ աղքատության, մանկական աշխատանքի, էթնիկ պատկանելության և փախստականի կարգավիճակի հետ։ [unicef.org]
Հետևաբար, Հայաստանի դպրոցներում կարգապահական քաղաքականությունը պետք է ձևավորվի ոչ թե «ինչպես պատժել» հարցի շուրջ, այլ «ինչպես պահել երեխային կրթության մեջ և փոխել վարքը» հարցի շուրջ։ [Handbook_o...esearc (2) | PDF], [unicef.org]
Comments
Post a Comment