Կարողունակությունների վրա հիմնված կրթություն. Ինչու, Ինչ և Ինչպես: MIT հեռավար դասընթաց

Սովորում եմ «Կարողունակությունների վրա հիմնված կրթություն. Ինչու, Ինչ և Ինչպես» թեմայով MIT հեռավար դասընթացը: Միացեք ինձ և սովորեք ինձ հետ:

Ի՞նչ է MIT-ը

MIT (Massachusetts Institute of Technology)-ը ԱՄՆ-ի ամենահեղինակավոր համալսարաններից մեկն է, որը հիմնադրվել է 1861 թվականին Մասաչուսեթս նահանգի Քեմբրիջ քաղաքում։ Այն համաշխարհային ճանաչում ունի հատկապես՝

• ճարտարագիտության,
• համակարգչային գիտության,
• արհեստական բանականության,
• մաթեմատիկայի,
• ֆիզիկայի,
• տնտեսագիտության և կառավարման ոլորտներում։ [ocw.mit.edu], [learn.mit.edu]

MIT-ի կարգախոսն է.«Mens et Manus» («Միտք և ձեռք»), ինչը նշանակում է գիտելիքի և գործնական կիրառության համադրում։

Ի՞նչ է MIT OpenCourseWare-ը (OCW)

MIT OpenCourseWare (MIT OCW)-ը MIT-ի նախաձեռնությունն է, որի նպատակն է համալսարանի դասընթացների ուսումնական նյութերը անվճար հասանելի դարձնել ամբողջ աշխարհին։ Ծրագիրը մեկնարկել է 2001 թվականին։ [en.wikipedia.org], [ocw.mit.edu]

MIT OpenCourseWare-ում կարելի է գտնել.

• դասախոսությունների նյութեր,
• սիլաբուսներ,
• տնային առաջադրանքներ,
• թեստեր և քննություններ,
• լուծումներ,
• տեսադասախոսություններ,
• լաբորատոր աշխատանքների նկարագրություններ։ [ocw.mit.edu], [ocw.mit.edu]

Այս հարթակում առկա են 2500-ից ավելի MIT-ի դասընթացներ, որոնք հասանելի են բոլոր ցանկացողներին՝ առանց գրանցման և առանց վճարի։ [ocw.mit.edu], [learn.mit.edu]

Դաս 1: Ի՞նչ է կարողունակությունների վրա հիմնված կրթությունը:

Դիտեք այս տեսանյութը կամ կարդացեք տեսանյութի բովանդակությունը, որ թարգմանել է ԱԲ-ն: Դիտելիս կամ կարդալիս հիշեք հետևյալ հարցերը։ 

• Եթե նախկինում հանդիպել եք կարողունակությունների վրա հիմնված կրթության, արդյո՞ք սահմանումը համապատասխանում է ձեր լսածին կամ փորձին։
• Հուստինոսը բացատրում է, որ կարողունակությունների սահմանումը կարող է տարբեր լինել (3.18)։ Կարո՞ղ եք պատկերացնել մեկ այլ կրթական մոտեցում և/կամ նորարարություն, որտեղ դրա սահմանման մեջ մեծ տարբերություն կա։
• Գրեք այս հարցերի պատասխանները այս նյութի քոմենթների մեջ կամ ինձ՝ Թիմսում:

Դասախոսություն. Կարողունակահեն կրթությունը (Competency-Based Education)

Բարև ձեզ, հարգելի՛ գործընկերներ։

Այսօր մենք խոսելու ենք կրթության ժամանակակից և լայնորեն քննարկվող ուղղություններից մեկի՝ կարողունակահեն կրթության (Competency-Based Education, CBE) մասին։ Այս մոտեցումը վերջին տարիներին ակտիվորեն կիրառվում և ուսումնասիրվում է աշխարհի բազմաթիվ երկրներում, քանի որ այն առաջարկում է վերաիմաստավորել ուսուցման կազմակերպումը, աշակերտի առաջընթացի գնահատումը և կրթության վերջնարդյունքները։

Ես Ջասթին Ռայխն եմ, Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) պրոֆեսոր և Teaching Systems Lab-ի տնօրենը։ Մեր լաբորատորիայում մենք ուսումնասիրում ենք, թե ինչպես են դպրոցները զարգանում և փոփոխվում, ինչպես են ուսուցիչները սովորում իրենց մասնագիտական գործունեության ամբողջ ընթացքում, և ինչպիսի տեսք կարող է ունենալ ապագայի դպրոցը։

Երբ կրթական համակարգերը հետաքրքրվում են դպրոցական փոփոխությունների այնպիսի մոտեցումներով, ինչպիսին կարողունակահեն կրթությունն է, մենք դա համարում ենք կարևոր հնարավորություն՝ համագործակցելու մանկավարժների հետ և հասկանալու նրանց պատկերացումները ուսուցման, սովորելու և ապագայի դպրոցի վերաբերյալ։

Կարողունակահեն կրթության տարածումը

Այսօր Միացյալ Նահանգներում և աշխարհի բազմաթիվ երկրներում դպրոցները փորձարկում են կարողունակահեն կրթության տարբեր մոդելներ։ Նոր Անգլիայի տարածաշրջանում, որտեղ գտնվում է մեր լաբորատորիան, մի շարք նահանգներ ընդունել են կարողունակահեն կրթությանը վերաբերող օրենքներ և քաղաքականություններ։

Արդյունքները տարբեր են եղել։ Որոշ դպրոցական շրջաններում այդ քաղաքականությունները դարձել են ուսուցման և սովորելու գործընթացների վերանայման և աշակերտակենտրոն մոտեցումների զարգացման հզոր խթան։ Այլ դեպքերում փոփոխությունները չափազանց բարդ են եղել, կամ էլ պարզվել է, որ կարողունակահեն ռազմավարությունների կիրառումը չի լուծում այն հիմնախնդիրները, որոնց լուծման համար դրանք նախատեսված էին։

Ի՞նչ է կարողունակահեն կրթությունը

Չկա կարողունակահեն կրթության մեկ միասնական և համընդհանուր ընդունված սահմանում։ Սակայն դրա տարբեր մոդելների մեջ կարելի է առանձնացնել մի շարք ընդհանուր հատկանիշներ։

Այսօր դպրոցական ծրագրերի մեծ մասը կառուցված է ժամանակի շուրջ։ Օրինակ՝

• մաթեմատիկայի դասը տևում է 45 կամ 50 րոպե,
• հանրահաշիվը ուսուցանվում է մեկ ուսումնական տարվա ընթացքում,
• ավագ դպրոցի մաթեմատիկան՝ չորս տարվա ընթացքում։

Այս դեպքում ժամանակը ֆիքսված է, սակայն սովորելու արդյունքները տարբեր են։ Որոշ սովորողներ լիարժեք տիրապետում են նյութին, իսկ մյուսները՝ ոչ։

Կարողունակահեն կրթությունն առաջարկում է փոխել այս տրամաբանությունը։ Այստեղ կարողունակություններն են ֆիքսված, իսկ ժամանակը կարող է տարբեր լինել։

Այսինքն՝ կրթական համակարգը պարտավորվում է ապահովել, որ յուրաքանչյուր սովորող տիրապետի անհրաժեշտ հիմնարար գիտելիքներին և կարողություններին, սակայն այդ նպատակին հասնելու ուղիներն ու ժամանակը կարող են տարբեր լինել յուրաքանչյուր աշակերտի համար։

Կարողունակությունների հստակեցումը

Որպեսզի աշակերտը կարողանա հասնել անհրաժեշտ արդյունքներին, նա պետք է հստակ իմանա, թե որոնք են ակնկալվող կարողունակությունները։

Ուսուցիչներն ու դպրոցները.

• բացահայտ ձևակերպում են կարողունակությունները,
• օգնում են սովորողներին հետևել իրենց առաջընթացին,
• սովորողներին տրամադրում են սովորելու «քարտեզ», որը ցույց է տալիս, թե ինչ գիտելիքներ և հմտություններ պետք է ձեռք բերեն։

Այս մոտեցմամբ աշակերտը դառնում է ոչ թե տեղեկատվության պասիվ ընդունող, այլ սեփական ուսուցման գործընթացի ակտիվ մասնակից։

Գնահատման դերը

Կարողունակահեն կրթության կարևոր առանձնահատկություններից է գնահատման կազմակերպումը։

Ավանդական դպրոցում հաճախ տեղի է ունենում հետևյալը․ աշակերտը հանձնում է թեստ, ստանում արդյունքը, և դասարանը շարունակում է նոր թեմաների ուսումնասիրությունը՝ անկախ նրանից, թե նա յուրացրե՞լ է նյութը, թե՞ ոչ։

Կարողունակահեն միջավայրում գնահատումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց։

Եթե աշակերտը չի ցուցաբերում անհրաժեշտ մակարդակի կարողունակություն, ապա նա.

• ստանում է լրացուցիչ աջակցություն,
• հնարավորություն է ունենում կրկին ցույց տալ իր կարողությունները,
• աշխատում է ուսուցչի հետ՝ բացերը հաղթահարելու համար։

Այս մոտեցումը թույլ է տալիս կանխել այն իրավիճակը, երբ փոքր բացերը հետագայում դառնում են լուրջ դժվարություններ ավելի բարդ թեմաների ուսումնասիրման ընթացքում։

Սովորողի ակտիվ մասնակցությունը

Կարողունակահեն կրթության լավագույն օրինակներում.

• ուսուցիչներն ու աշակերտները հստակ գիտեն ուսուցման նպատակները,
• սովորողները հնարավորություն ունեն ընտրություն կատարել,
• նրանք մասնակցում են իրենց ուսումնառության պլանավորմանը,
• որոշ դեպքերում իրենք են ընտրում, թե ինչպես ներկայացնեն իրենց ձեռքբերումները։

Եթե առաջանում են դժվարություններ, ուսուցիչն ու աշակերտը համագործակցում են դրանց հաղթահարման համար՝ խնդիրը չհետաձգելով ապագայի համար։

Տերմինաբանական բազմազանությունը

Կարողունակահեն կրթության ոլորտում հաճախ օգտագործվում են տարբեր անվանումներ, օրինակ՝

• Competency-Based Education (կարողունակահեն կրթություն),
• Proficiency-Based Learning (կարողության մակարդակի վրա հիմնված ուսուցում),
• Mastery-Based Learning (վարպետության կամ լիարժեք յուրացման վրա հիմնված ուսուցում)։

Շատ դեպքերում այս անվանումները նկարագրում են իրար շատ մոտ գաղափարներ։

Միաժամանակ, տարբեր կարողունակություններ կարող են ունենալ տարբեր ծավալներ։

Օրինակ՝

Նեղ շրջանակի կարողունակություն. «Թվարկել բուսական բջջի մասերը և նկարագրել հիմնական օրգանոիդների գործառույթները»։

Լայն շրջանակի կարողունակություն. «Հստակ և համառոտ ներկայացնել գաղափարները՝ օգտագործելով տեսողական նյութեր»։

Մանկավարժները դեռ շարունակում են քննարկել, թե ինչպիսի չափ և ընդգրկում պետք է ունենան կարողունակությունները։

Տարբեր մոտեցումներ դպրոցներում

Որոշ դպրոցներում կարողունակահեն կրթությունը պարզապես կատարելագործում է առկա ուսուցման համակարգը։

Օրինակ՝ տարրական դպրոցներում կարող են կիրառվել կարողունակահեն գնահատման թերթիկներ, որտեղ արտացոլվում են աշակերտի ձեռքբերումները.

• ընթերցանության,
• մաթեմատիկայի,
• արվեստի,
• սոցիալական վարքի ոլորտներում։

Սակայն ուսուցման կազմակերպումը կարող է մնալ հիմնականում ավանդական։

Մյուս դպրոցներում կարողունակահեն կրթությունը դառնում է համակարգային փոփոխությունների հիմք։ Այդտեղ վերաիմաստավորվում են.

• դասացուցակները,
• գնահատումը,
• նախագծային աշխատանքները,
• ուսուցման եղանակները,
• դպրոցից դուրս ուսուցման հնարավորությունները,
• շրջանավարտների համար անհրաժեշտ հմտությունները։

Արդարության (Equity) հարցը

Կարողունակահեն կրթության լավագույն փորձերում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում կրթական արդարության խնդիրը։

Հիմնական հարցն է.

Ինչպե՞ս ստեղծել այնպիսի համակարգ, որտեղ սովորողի դժվարությունները ժամանակին կբացահայտվեն, և նա կստանա անհրաժեշտ աջակցությունը հաջողության հասնելու համար։

Այս մոտեցումը նպատակ ունի ոչ թե պարզապես արձանագրել անհաջողությունները, այլ ապահովել, որ յուրաքանչյուր սովորող հնարավորություն ունենա տիրապետելու հիմնարար գիտելիքներին և հմտություններին։

Եզրակացություն

Կրթական ցանկացած բարեփոխում բարդ գործընթաց է։ Այն պահանջում է.

• ռազմավարական մտածողություն,
• ժամանակ,
• ռեսուրսներ,
• համբերություն,
• փոփոխությունների նկատմամբ պատրաստակամություն։

Կարողունակահեն կրթությունը ևս բացառություն չէ։ Սակայն այն հնարավորություն է տալիս վերանայել մեր պատկերացումները ուսուցման, գնահատման և դպրոցի դերի մասին։

Այս թեման ուսումնասիրելիս կարևոր է հասկանալ.

1. Ի՞նչ խնդիրներ է փորձում լուծել կարողունակահեն կրթությունը։
2. Ինչպե՞ս են տարբեր դպրոցներ իրականացնում այն։
3. Ի՞նչ հնարավորություններ և մարտահրավերներ են առաջանում այս գործընթացում։
4. Ո՞ր գաղափարներն ու մոտեցումները կարող են կիրառելի լինել մեր սեփական կրթական միջավայրում։

Շնորհակալություն ուշադրության համար։